In een kleine, donkere schuur laat Suzanne de oogst zien. Grote zakken vol met iets dat lijkt op zandkorrels of speldenknopjes. Plantkundig zijn het verschillende soorten, maar de mensen in Tsjaad noemen het allemaal fonio. Deze granen zijn een bron van voedingsstoffen, vitaminen en mineralen.
Herinneringen aan fonio
‘Ik herinner me de smaak van fonio, van de pap, couscous en boule die we maakten,’ vertelt Suzanne. Fonio was een belangrijk gewas voor haar ouders en grootouders. ‘Tijdens hongersnoden hield fonio onze familie in leven.’ Dorpsgenoten op leeftijd bevestigen die uitspraak.
Het graan groeit in droge periodes en is resistent tegen veel ziektes. De oogst kan lang bewaart worden. Daarnaast heeft het graan positieve eigenschappen. Suzanne somt op: ‘Het helpt bij een hoge bloeddruk, diabetes, ondervoeding en anemia.’
Minder fonio
Hoe kan het dat zo’n belangrijk gewas toch werd verdrongen door andere gewassen? Toen Tsjaad een Franse kolonie was, bepaalden Franse kolonisten welke gewassen er verbouwd werden. Zij kozen vooral gewassen die interessant waren voor de Europese markt.
‘Sinds de onafhankelijkheid kozen boeren steeds vaker voor rijst, omdat rijst makkelijker te verwerken is.’ Vooral het dorsen van de kleine graankorrels is veel meer werk. Op akkers groeide steeds vaker rijst in plaats van granen. Zo verdween fonio naar de achtergrond.
Daarmee werden gezinnen ook kwetsbaarder voor periodes van honger. Samen met partner-organisaties stimuleert Woord en Daad boeren om oude graansoorten te verbouwen, juist vanwege de positieve eigenschappen.
Verleden en toekomst
Suzanne is voorzitter van de boerengroep in het dorp. ‘De trainingen herinnerden ons aan wat we verloren hadden en weer terug konden winnen. We zijn trots dat er weer fonio op onze velden groeit.’
Fonio is veel meer dan alleen een voedzame graansoort. Het is ook een verbinding met het verleden. Suzanne: ‘De fonioteelt verbindt ons met ons verleden en geeft ons hoop voor de toekomst.’
