“Vroeger werkte ik elke dag”, zegt hij. “Zwaar werk. Tot mijn vrouw ziek werd. Ik heb negen maanden voor haar gezorgd. Toen ze overleed, bleef ik achter met de zorg voor onze kinderen.” Nu redt hij het niet meer zonder hulp.
In Ethiopië groeit de groep ouderen die geen vangnet heeft. Veel mensen uit deze generatie hebben nooit pensioen opgebouwd. Ze zijn afhankelijk van losse klusjes of van de zorg door hun kinderen. Maar dat werkt steeds minder goed. Jongeren trekken naar de stad of kunnen zelf amper rondkomen. Tegelijk stijgen de prijzen voor voedsel en huur snel.
Initiatieven zoals de Helpers of Mary proberen het gat te vullen. De katholieke zusters ondersteunen zo’n honderd kwetsbare ouderen. Ze delen eenvoudige maaltijden uit en geven 50 birr aan zakgeld (omgerekend 25 eurocent) per maand. “Daar kunnen ze bijvoorbeeld een kop koffie voor kopen. Zo voorkomen we dat ze verhongeren. Meer zit er vaak niet in”, legt zuster Harshini uit in het kantoor van de Helpers of Mary. De ontvangstkamer is sober, aan de wand hangen een paar schilderijen met landschapstaferelen en een crucifix.
Het eten dat de zusters uitdelen is simpel. De ene dag rijst, de andere dag groente. Vijf dagen per week. In het weekend is er niets. Zuster Harshini coördineert het programma. “We zouden meer willen doen, maar we hebben er de middelen niet voor. Deze mensen moeten vaak bedelen om te overleven”, zegt ze. “We delen wat we hebben. Met hulp van vrienden en de Nederlandse organisatie Woord en Daad zorgen we nu dat deze ouderen ten minste één maaltijd per dag krijgen.”
Voor veel ouderen is dat het verschil tussen eten en honger. Sommigen komen alleen voor het ontbijt. Anderen sturen iemand om hun maaltijd op te halen, omdat ze zelf te zwak zijn om te lopen.
Medische zorg
Naast voedsel is er grote behoefte aan medische zorg. Maar juist daar ontbreekt het vrijwel volledig aan. “Als iemand ziek is, hebben wij geen medicijnen”, zegt zuster Harshini. “Deze mensen zijn te oud om nog te werken. Vrijwel niemand kijkt naar hen om. Het is echt een lijdensweg, soms jarenlang.”
Kassa Gared weet hoe dat voelt. Hij heeft last van ernstige staar en astma, en is afhankelijk van medicatie. “Ik leef van de medicijnen”, zegt hij. “Ik ben dankbaar dat ik hier terecht kan.”
Lokale leiders uit de gemeenschap selecteren ouderen die voor steun in aanmerking komen. “Zij weten vaak het beste wie er dringend hulp nodig heeft. Wij brengen dan meestal een bezoek aan zo’n gezin, zodat we hun leefsituatie kunnen zien. Want veel gezinnen leven in een onveilige buurt, in woninkjes met kleine kamers waar hele families moeten wonen. Als familieleden overlijden of wegtrekken, blijven kwetsbare ouderen alleen achter. Soms zelfs op straat.”
Zuster Harshini vertelt over een man die blind werd en door zijn familie werd weggestuurd. “Hij woont nu in een tentje van plastic zeil. Het is niet schoon en niet veilig. Elke dag komt hij hier voor eten. Daarna gaat terug, waarschijnlijk om te bedelen op straat.”
Geloof
Zuster Harshini benadrukt dat hulp voor ieder beschikbaar is, ongeacht religie. “We letten niet op iemands geloof, we kijken naar de mens. Ik schat dat in deze groep maar een paar katholieken zitten, de rest heeft een andere godsdienst. In gesprekken hebben we het niet over die of deze kerk, maar over het vinden van vrede en rust, eventueel vrede met God.”
Zij wijst op de naam van de instelling: “Als helpers willen als het ware de handen van God zijn om ander op te vangen. Hier komen oude mensen met fysieke gebreken. Het zijn geen kleine kinderen meer met allerlei geloofsvragen, maar met een vaste, gerijpte overtuiging. Nu ze in de avond van hun leven zijn, is liefde, zorg en bescherming wat zij nodig hebben. Wij kijken naar de mens. Heel fijn dat er mensen in Nederland zijn, die ons daarin steunen.”
De fragiele zuster doet ons uitgeleide naar buiten. Rond het gebouw bloeien geraniums in bloembakken langs het pad. Er wacht inmiddels een groepje ouderen geduldig op hun maaltijd. Ze begroeten bezoekers vriendelijk. Kassa Gared loopt langzaam naar buiten, begeleid door een helper.
Zijn toekomst lijkt uitzichtloos en zijn wereld klein. De bejaarde man steekt ten afscheid zijn hand op, zijn ogen staren langs ons heen. Toch klinkt er vertrouwen in zijn stem. “Ik vertrouw onwankelbaar op God. Al heb ik niet veel te eten, met Pasen doe ik mee aan de vastenperiode. Tot drie uur ’s middags eet ik dan niet. Het is de Heere die mij in leven houdt. En dat is goed.”
Micropensioen voor vergeten ouderen
“Vergeten ouderen”, zo noemt bisschop Getahun Fanta Shikune uit de westelijke stad Nekemte de bejaarden zonder pensioen. Hij is regelmatig op bezoek in Addis Abeba, omdat hij in zijn werk veel met Ethiopische bejaarden in aanraking komt. Ook hij is ongerust over het gebrek aan meeleven. Vorig jaar was hij in te gast in het bisdom Den Bosch om het probleem onder de aandacht te brengen van de Nederlandse kerk, maar de situatie is sindsdien weinig verbeterd. “De kosten voor levensonderhoud en brandstof doen, naast de oplopende internationale spanningen, hun situatie geen goed. Ik zie de armoede toenemen.”
Wat deze ouderen het hardst nodig hebben, meent hij, is aandacht voor hun gezondheid. “Kunnen ze medicijnen krijgen als ze ziek zijn? Is er voldoende te eten? In Nekemte krijgen zo’n 2.500 ouderen een micropensioentje via de plaatselijke parochie, mede dankzij steun vanuit Nederland. Met daarnaast een maaltijd, enige medische zorg en soms een deken. Het is niet toereikend, al helpt elk klein beetje.”
