Het is 6:00 uur ’s ochtends, we moeten naar Lougouri, een plaats op 17 km van Ouahigouya. Zodra we het hotel verlaten, voelen we de plotselinge temperatuurverandering. Het kwik staat al boven de 30 graden, terwijl de zon nog maar net boven de horizon uitkomt. De zon schijnt al fel. We krijgen een zeer zonnige dag.
Voordat we naar Lougouri rijden, maken we een korte stop bij het huis van Boukary Savadogo. Hij is de voorzitter van de boerencoöperatie van de deze regio: ASPMY. De coöperatie heeft 6.000 leden, waarvan 65 procent vrouwen en jongeren. Deze coöperatie werkt al jaren samen met Woord en Daad. Met nieuwe kennis passen de boeren hun werk op het land aan het veranderende klimaat aan.
Ongekende situatie
In 2025 viel er in de noordelijke regio’s van Burkina Faso meer regen dan gemiddeld. In 2026 was dat beeld omgekeerd. Er viel minder regen, het was heter en er waaide een droge wind. Boukary illustreert dit met zijn eigen waarneming: “Na de eerste regen moesten we 62 dagen wachten voordat de volgende regen viel. Dit was ongekend.”
In zijn hele leven als boer had hij nog nooit zo’n droge regenperiode meegemaakt. Zijn oprechte verhaal en zijn machteloosheid tegen de verandering in het klimaat raken me. Vrijwel alle boeren in Burkina Faso zijn afhankelijk van de regen voor hun gewassen. Zij eten dagelijks van de opbrengst van hun land. Als de oogst verloren gaat door droogte heeft dat direct gevolgen voor deze gezinnen.
Een lokale crisis met regionale resonanties
De situatie in Ouahigouya staat niet op zichzelf. In de hele Sahelstrook, van Burkina Faso tot Niger en Mali, komen steeds vaker langdurige droogtes en onregelmatige regenval voor. Ook tijdens de regentijd. Klimaatexperts waarschuwen dat West-Afrika één van de plekken is waar de gevolgen van klimaatverandering zichtbaar worden.
In delen van de Sahel zullen oogsten rond 2050 tussen de twintig en dertig procent lager uitvallen, als gevolg van minder neerslag en hogere temperaturen. Een kleinere oogst bedreigt direct de voedselzekerheid van miljoenen mensen, die voor hun voedsel afhankelijk zijn van de kleinschalige landbouw. Daarmee draagt dit bij aan de risico’s op migratie, conflicten over hulpbronnen (zoals water), en armoede.
Velden in nood
Met de observatie van Boukary in ons achterhoofd rijden we naar Lougouri. De stad ligt zeventien kilometer van Ouahigouya. De aanblik van de velden is vreselijk. De maïsplanten buigen zich in elkaar, een teken van een ernstig watertekort. De scheuren in de grond getuigen van een verstikt land. De boeren staan machteloos. Ze zien hun oogst verwelken. Voor hen vormt elk verloren seizoen een bedreiging voor het voortbestaan van hun families.
Ondanks die tegenspoed weigeren boeren op te geven. Ieder seizoen gaan ze weer naar hun akkers om te zaaien, in de hoop dat de oogst goed zal zijn. Ze nemen deel aan het programma Velden vol hoop. In dit programma werken boeren, coöperaties als ASPMY, partnerorganisaties en Woord en Daad samen aan een toekomst voor de boeren en hun gezinnen.
Velden vol hoop
De boeren passen verschillende technieken toe om hun oogst veilig te stellen. Ze maken kuiltjes in hun akker waarin ze hun gewassen zaaien. Daardoor houdt de grond meer water vast bij elk zaadje, maar deze zaï-techniek is ook arbeidsintensief. Het Nederlandse Practica ontwikkelde een eenvoudige machine om de kuiltjes te maken op de akker. Daardoor worden boeren minder beperkt door de beschikbare mankracht. In combinatie met de compost die de boeren zelf maken, verbetert hun oogst.
Water vasthouden
Ook proberen de boeren water langer vast te houden. Dat doen ze onder andere door een kunstmatige vijver te graven. Deze bulli’s vangen regenwater op, waardoor boeren hun velden kunnen irrigeren. Ook bouwen de boeren lage muurtjes op hun akkers. Daardoor stroomt het water minder snel weg en trekt er meer water de grond in.
Bomen planten
Tot slot werken de boeren samen aan het landschap. Ze planten hagen rond hun akkers, die de gewassen beschermen tegen de droge wind en grazend vee. De boeren planten bomen en struiken om het landschap te vergroenen. Dat draagt bij aan een vruchtbare bodem.
Vrouwen en jongeren
Deze praktijken, hoewel bescheiden, geven hoop. Ze tonen aan dat aanpassing mogelijk is, maar ook dat samenwerking noodzakelijk is. De betrokkenheid van vrouwen en jongeren is een belangrijk aspect. Vrouwen zijn vaak verantwoordelijk voor het werk op het land. Zij leveren een cruciale bijdrage in de voedselzekerheid van hun gezin. Jongeren daarentegen brengen energie en innovatie, maar zij blijven kwetsbaar voor werkloosheid. Daardoor trekken veel jongeren weg van het platteland.
Stabiliteit en samenwerking
De situatie in Ouahigouya is een krachtige illustratie: hier zijn de gevolgen van veranderende weerspatronen zichtbaar in oogsten die verloren gaan en gezinnen die steeds kwetsbaarder worden. Dat vormt een bedreiging voor de regio. De stabiliteit van West-Afrika, dat al geconfronteerd wordt met veiligheids- en economische uitdagingen, staat op het spel.
Investeren in aanpassing, ondersteunen van lokale praktijken, versterken van regionale en internationale samenwerking: het zijn sleutels om te voorkomen dat miljoenen mensen in de Sahel in voedselonzekerheid terechtkomen.